شهادت جانسوز حجت خدا، امام صادق(ع) تسیلیت باد

شهادت ان حضرت در ۲۵ شوال سال ۱۴۸ هجری قمری، در ۶۵ سالگی، به دستور منصور دوانیقی، خلیفه ستمگر عباسی، به وسیله سمی که به ان بزرگوار خوراندند، در شهر مدینه اتفاق افتاد و محل دفنش در قبرستان بقیع است.

امام جعفر صادق (علیه السلام) تلاش و کوشش خود را با مساعی علمی اغاز و حوزه فکری و ثمربخش خویش را که بزرگان فقها و متفکران از ان بیرون امدند، در صفوف امت، افتتاح کرد و با تربیت شاگردانی دانشمند، ذخیره علمی بزرگی برای امت برجای گذاشت.

بعضی از شاگردان نامی ان بزرگوار عبارتند از: هشام بن حکم و مومن طاق و محمد بن مسلم و زراره بن اعین و...که هر یک چهره های درخشانی از تربیت شدگان مکتب ان حضرتند. حرکت علمی او ان سان گسترش یافت که سراسر مناطق اسلامی را دربر گرفت و مردم از علم او سخن ها می گفتند و شهرتش در همه شهرها و دیارها پیچیده بود.

نگاهی به عصر امامت امام صادق (ع)

زندگی پر بار امام جعفر صادق (ع) مصادف بود با خلافت پنج نفر از بنی امیه (هشام بن عبدالملک – ولید بن یزید – یزید بن ولید – ابراهیم بن ولید – مروان حمار) که هر یک به نحوی موجب تالم و تاثر و کدورت روح بلند امام معصوم (ع) را فراهم می کرده اند، و دو نفر از خلفای عباسی (سفاح و منصور) نیز در زمان امام (ع) مسند خلافت را تصاحب کردند و نشان دادند که در بیداد و ستم بر امویان پیشی گرفته اند، چنانکه امام صادق (ع) در ۱۰ سال اخر عمر شریفش در ناامنی و ناراحتی بیشتری بسر می برد. عصر امام صادق (ع) یکی از طوفانی ترین ادوار تاریخ اسلام است که از یک سو اغتشاش ها و انقلابهای پیاپی گروههای مختلف، بویژه از طرف خونخواهان امام حسین (ع) رخ می داد، که انقلاب (ابو سلمه) در کوفه و (ابو مسلم) در خراسان و ایران از مهمترین ان ها بوده است و از دیگر سو عصر ان حضرت، عصر برخورد مکتب ها و ایدیولوژی ها و عصر تضاد افکار فلسفی و کلامی مختلف بود، که از برخورد ملتهای اسلام با مردم کشورهای فتح شده و نیز روابط مراکز اسلامی با دنیای خارج، به وجود امده و در مسلمانان نیز شور و هیجانی برای فهمیدن و پژوهش پدید اورده بود.

خصوصیات اخلاقی امام صادق(ع)

در منابع روایی در زمینه ویژگی های اخلاقی امام صادق(ع) گزارش هایی از زهد، انفاق، علم فراوان، عبادت بسیار و تلاوت قران امده است. محمد بن طلحه امام صادق(ع) را از بزرگترین افراد اهل بیت، دارای علم فراوان، بسیار اهل عبادت و زهد و تلاوت قران توصیف کرده است.

مالک بن انس از ایمه فقهی اهل سنت گفته است: (در مدتی که پیش امام صادق(ع) می رفته، همیشه او را در یکی از سه حالت نمازخواندن، روزه داری و ذکرگفتن دیده است).

به گزارش بحار الانوار، امام در پاسخ به درخواست فقیری، چهارصد درهم به او داد و چون سپاس گزاری او را دید، انگشترش را هم که ده هزار درهم می ارزید، به وی بخشید.

روایت هایی نیز از انفاق های پنهانی امام صادق(ع) در دست است. به نوشته کتاب کافی، او شب ها مقداری نان و گوشت و پول در کیسه می ریخت و به صورت ناشناس به در خانه تهیدستان شهر می برد و میان انها تقسیم می کرد. ابوجعفر خثعمی نقل کرده است که امام صادق(ع) کیسه پولی را به او داد و از او خواست ان را به فردی از بنی هاشم بدهد و نگوید که چه کسی ان را فرستاده است. به گفته خثعمی هنگامی که ان فرد پول را گرفت، برای فرستنده ان دعا کرد و گفت: (او همیشه برایش پول می فرستد؛ اما امام صادق(ع)، باوجود ثروتش چیزی به او نمی دهد).

علت شهرت امام صادق (ع) به موسس مذهب جعفری چیست؟

در چنین شرایط دشواری که شیعه می رفت که نابود شود، یعنی اسلام راستین به رنگ خلفا دراید و به صورت اسلام بنی امیه ای یا بنی عباسی خودنمایی کند، امام دامن همت به کمر زد و به احیا و بازسازی معارف اسلامی پرداخت و مکتب علمی عظیمی به وجود اورد که محصول و بازده ان، چهار هزار شاگرد متخصص (همانند هشام، محمد بن مسلم و…) در رشته های گوناگون علوم بودند، و اینان در سراسر کشور پهناور اسلامی ان روز پخش شدند.

هر یک از اینان از طرفی خود، بازگوکننده منطق امام که همان منطق اسلام است و پاسدار میراث دینی و علمی و نگهدارنده تشیع راستین بودند، و از طرف دیگر مدافع و مانع نفوذ افکار ضد اسلامی و ویرانگر در میان مسلمانان نیز بودند. تاسیس چنین مکتب فکری و این سان نوسازی و احیاگری تعلیمات اسلامی، سبب شد که امام صادق (ع) به عنوان رییس مذهب جعفری (تشیع) مشهور گردد.

فعالیت های علمی

در دوران امامت امام صادق(ع)، به علت ضعف حکومت اموی، ازادی بیشتری برای ابراز عقیده به وجود امد و بحث های علمی بسیاری در موضوعات مختلف درگرفت. این ازادی علمی و دینی که برای کمتر امامی از ایمه دوازده گانه وجود داشت، سبب شد تا شاگردان امام ازادانه در مباحث علمی شرکت کنند. ابان بن تغلب گزارش کرده است که مردم در مسجد از او سوالات فقهی شان را می پرسیدند. امام صادق(ع) با استفاده از این فرصت، روایات فراوانی در زمینه های گوناگون فقه، کلام و...بیان کرد. به گفته ابن حجر هیتمی، مردم از او دانش های فراوان نقل می کردند و اوازه او به همه جا رسیده بود. ابو بحر جاحظ هم نوشته است دانش و فقه او دنیا را پر کرده بود. حسن بن علی وشاء هم گفته است که نهصد نفر را در مسجد کوفه دیده است که از امام صادق(ع) حدیث نقل می کردند.

شرایط شیعه گری در بیان امام صادق(ع)

خیلی از شیعیان خود را شیعه یا دوستدار اهل بیت(ع) می دانند، ولی به شرایط مودت اهل بیت(ع) که در قران واجب شمرده شده (شوری، ایه 23) توجهی ندارند و عمل نمی کنند. شکی نیست که مودت و محبت با اطاعت بروز و ظهور می یابد و اطاعت، نیازمند شناخت کامل از سنت و سیره و سبک زندگی انان است. وقتی می خواهیم دوستی خود را به کسی نشان دهیم می کوشیم حتی در لباس و رفتار و خلق و خو به او نزدیک شویم؛ زیرا در او چیزی را یافته ایم که موجب دوستی و مودت و محبت ما شده و می خواهیم با همسان سازی خود با محبوب به او نزدیک شده و محبت خود را نشان دهیم.

البته شرایط شیعه گری بسیار سخت تر و شدیدتر است. اگر ابراهیم(ع) خود را شیعه حضرت نوح(ع) می داند، می کوشد تا در سنت و سیره و سلوک و خلق و خو به ایشان نزدیک شود.(صافات، ایه 83) شیعه کسی است که پا جای پای امام و پیشوای خود می گذارد. پس نه از امام پیش می افتد و نه چنان عقب که دور گردد بلکه همواره ملازم و همراه اوست؛ چنانکه در صلوات شعبانیه امده است: المتقدم لهم مارق و المتاخر عنهم زاهق و اللازم لهم لاحق؛ هر کس از شما خاندان عصمت و طهارت جلو بیفتد هم چون تیر دور افتاده است و هر کسی عقب بیفتد و پشت سر شما حرکت نکند، نیست و نابود می شود و هر کسی با شما ملازم شد، به شما خواهد رسید.

شیعه گری ان است که انسان فرهنگ اهل بیت(ع) را بشناسد و به ان عمل کند. این فرهنگ در حوزه رفتار اجتماعی بیشترین نمود را دارد و کسی که در رفتار اجتماعی به این حداقل ها توجه نکند، در حقیقت بویی از شیعه بودن نبرده و رنگی از ان نگرفته است.

در کتاب السرایر از کتاب العیون و المحاسن شیخ مفید از امام صادق(ع) روایت است که فرمود: به دوستداران و اهل ولایت ما سلام برسان و به انان سفارش تقوای الهی و عمل صالح را داشته باش. اینکه سالمان به عیادت بیماران بروند و ثروتمند به عیادت فقیر رفته و کمک و یاری کند و زندگان بر جنازه مردگانشان حاضر شوند و در خانه های یکدیگر به ملاقات هم بروند و علم دین را با هم در میان گذارند؛ چرا که اینها همان حیات و زنده نگه داشت امر ما است. خداوند بنده ای که امر ما را احیا کند رحمت کند. ای خثیمه! انان را اگاه کن که ما از ایشان جزعمل صالح نخواستیم؛ زیرا ولایت ما جز به ورع به دست نمی اید و بدترین مردم در عذاب قیامتی کسی است که عدلی را توصیف کرده ولی خود بر خلاف ان عمل کند. (بحارالانوار، ج 68، ص 187)

شهادت شیخ الایمه (ع) در شهر رسول خدا (ص)

حضرت امام صادق (علیه السلام) در بیست و پنجم شوال سال ۱۴۸ ه. ق. در حالی که ۶۵ سال از عمر مبارک ان حضرت گذشته بود از دنیا رحلت فرمودند: و از جهت اینکه عمر بیشتری نصیب ایشان شده است به (شیخ الایمه) شهرت دارند. وجود مطهر و مقدس ان امام همام در قبرستان بقیع در کنار پدر و جد و عموی خود امام مجتبی (ع) به خاک سپرده شد و بنابر روایتی پس از ازار و اذیت زیاد ان حضرت به وسیله عوامل منصور دوانیقی با سم به شهادت رسید.

برنامه قتل امام صادق (ع)

سرانجام منصور نتوانست پیشرفت امام را ببیند و عظمت او را تحمل نماید. طرح قتل او را از طریق مسموم کردن تهیه نمود. این نکته را ناگفته نگذاریم که بنی عباس درس مسموم کردن امامان را از پیشوایان راستین خود، یعنی بنی امیه اموختند. معاویه بار ها گفته بود خداوند ازعسل لشکریانی دارد و.. که غرض عسل مسموم بود که به خورد دشمنان خود میداد.

ان حضرت در سال ۱۴۸ هجری قمری به وسیله منصور عباسی مسموم و شهید و در قبرستان بقیع دفن شد.

در الفصول المهمه و مصباح کفعمی و نیز در کتاب های دیگر امده است که به امام زهر خوراندند. ابن شهراشوب در مناقب نوشته است ابوجعفر منصور او را زهر خورانید، زیرا با کینه هایی که منصور از او داشت و بیمی که از روی اوردن مردم بدو در دل وی راه یافته بود، اسوده نمی نشست. منصور کسی بود که حتی به کسانی که برای به خلافت رساندن او کوشش کردند، نیز رحم نکرد و حتی ابو مسلم خراسانی را که در برپایی دولت عباسیان تلاش بسیار کرده بود، به قتل رساند.

تاریخ شهادت امام صادق (ع)

این که امام در چه ماهی وفات یافته، روایات مختلف است. برخی بیست و پنجم شوال و برخی نیمه رجب را روایت کرده اند، اما روایت بیست و پنجم شوال مشهورتر است.

لحظه های اخر حیات امام صادق(ع)

شیخ طوسی از سالمه، کنیز حضرت صادق (ع) روایت کرده که گفت، من در وقت احتضار نزد حضرت صادق (ع) بودم که بی هوش شد و، چون به هوش امد فرمود: به حسن بن علی بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب (ع) معروف به افطس، هفتاد سکه طلا بدهید به فلان و فلان، فلان مقدار بدهید. من گفتم: به مردی که بر تو با کارد حمله کرد و می خواست تو را بکشد، عطا می کنی و می بخشی؟ فرمود: می خواهی من از ان کسانی که خدا ایشان را به صله رحم کردن ستایش نموده، نباشم؛ که در وصف ایشان فرموده: (و الذین یصلون ما امرالله به ان یوصل و یخشون ربهم و یخافون سوء الحساب؛ و انان که پیوندهایی را که خداوند به ان امر کرده برقرار می نمایند (صله رحم می کنند) و از خدایشان می ترسند و از محاسبه بدفرجام بیمناکند).

پس فرمود: ای سالمه به درستی که حق تعالی بهشت را خلق کرد و ان را خوشبو گردانید و بوی مطبوع ان از فاصله ای به مسافت دو هزار سال به مشام می رسد و بوی ان را کسی که عاق والدین شده و کسی که ارتباط خود را با خویشاوندان و رحم خود قطع نموده نمی شنود و درنمی یابد.

وصایای امام صادق (ع) هنگام وفات

او در لحظه شهادت وصایایی چندی می نماید که برخی در امر امامت برخی در زمینه مسایل خانوادگی و بخشی در مورد عامه است. به فرزندان خود گفت: فلا تموتن الا وانتم مسلمون بکوشید که جز مسلمان نمیرید. به کسان و خویشان فرمود: ان شفاعتنا لاتنال مستخفا بالصلاه. شفاعت ما به کسی که نماز را کوچک بشمارد نمی رسد. به خانواده خود وصیت کرد که پس از شهادتش تا چند سال در موسم حج در منی برای او مراسم عزاداری بر پا کنند.

دستور داد برای خویشان و کسان هدیه ای بفرستند، حتی هفتاد دینار برای حسن افطس از خویشان او؛ و حسن افطس همان کسی است که با خنجر به امام حمله کرده بود و می فرمود: می خواهد ایه قران را در مورد صله رحم اجرا کند. درباره امام پس از خود، امام کاظم (ع) را برای چندمین بار منصوب کرد که او در ان هنگام بر اساس سندی بیست سال داشت. بخشی از سفارش های او درباره غسل و کفن و قبر خود بود که احکام اسلامی در این زمینه وجود دارد؛ و بالاخره بخشی از وصیت راجع به مردم بود که ریوس ان دعوت به وقار و ارامش، حفظ زبان، پرهیز از دروغ و تهمت و دشمنی، دوری از تجاوز کار، پرهیز از حسادت و ترک معاصی و...بود.

امام صادق (ع) در اخرین لحظات حیات که مرگ را نزدیک دید، دستور داد که تمام خانواده و خویشان نزدیکش بر سر بالینش جمع گردند و پس از ان که همه انان در کنار امام حاضر شدند، چشم بگشود و به صورت یکایک ان ها نظر افکند و فرمود:: (ان شفاعتنا لاتنال مستخفا بالصلوه).

همه خوبی ها در کلام امام صادق(ع)

حفص بن غیاث: از امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: همه خوبی ها را در خانه‌ ای نهاده اند و کلید ان زهد و بی رغبتی به دنیاست.

 سپس فرمود که: رسول خدا صلی الله علیه و اله فرموده است: مرد شیرینی ایمان را در دل نچشد تا باکش نباشد که دنیا در دست کیست و چه کسی ان را می خورد.

سپس امام صادق (ع) فرمود: بر دل های شما حرام است که شیرینی ایمان را بدانند و بفهمند، مگر ان که نسبت به دنیا زهد ورزند و بی رغبت باشند. (اصول کافی، ج2،ص 128- بحارالانوار، ج73،ص49)

حدیث امام صادق(ع) درباره قلب

اهمیت حدیث در میان مسلمانان از ان روست که از منابع اصلی استنباط احکام در فقه و عقاید در علم کلام محسوب می شود. همچنین احادیث از منابع اولیه پژوهش های تاریخی است.

امام صادق علیه السلام:

ان للقلوب صداء کصداء النحاس، فاجلوها بالاستغفار؛ دلها نیز، همچون مس، زنگار می بندد، پس انها را با استغفار صیقل دهید (عده الداعی: ص۲۴۹)

کلید طول عمر از نظر امام صادق(ع) چیست؟

امام صادق(ع) در حدیثی می فرمایند: تجنبوا البوایق یمد لکم فی الاعمار از بدی ها دوری کنید تا عمرتان طولانی شود. (عیون اخبار الرضا (ع): ج2، ص36، ح90)





موسسه خیریه حضرت جوادالائمه(ع)|اولین و بزرگترین مرکز نگهداری کودکان بی سرپرست در غرب کشور